Дил розларим сизга армугон!
Дилсора Фозилова
Dilsora Fozilova





3/29/2008 11:50:11 PM
Изтироб маъбуди...

Вокеий хикоя

Канадага келганимдан кейин орадан бир ярим йил утиб онам каттик огридилар. Олдинига менга айтишмади, ахволлари огирлашгач акам телефон килиб "Келмасанг булмайди, онам сенинг исмингдан бошка суз айтмаяптилар" дедилар.
Кузимга дунё коронгилашди. Хаётимда онасини ёмон курадиганларни учратганман. Тилларидан тукилаётган сузлардан аъзои - баданим жимирлаб, кулокларимга ишонмай эшитганман. Бундайлар купмас, аммо бор. Онам менинг калбимдаги титраб турган туйгу, огригим, халоватим. Олдинга етаклагувчи куч, таянчим, ишончим, сабр - бардошим. Чехрамдаги доимий табассум, бугундан эртанинг чарогонрок, эзгурок булишига ишончим онамдандир. Факат онамгина мени бир лахзада огир карорларга келишга уннай оладилар зотдирлар.

Ушанда хали чет эл хаётига куникиб улгурмагандик. Узим хам, турмуш уртогим мактабга катнардик. Одатда Эдмонтонда киш узок давом этади. Хатто бир эски мошина олишга имконият булмаганидан болаларни кишда азоб билан мактабга, бокчага пиёда етаклаб узимиз автобусдан автобусга алмашиб мактабга етиб боргунча нафасимиз халкумга тикилиб юрган пайт эди. Аммо дунёда шундай дакикалар борки сенинг нимани хохлаётганинг ёки нимага имкониятинг етиши билан хисоблашмайди. Кузимни чирт юмиб икки ёш болани дадасига колдириб юртга караб учдим. Куз ёшлару, илтижолар яраганнинг рахм шафкатига етдими, онажоним аста секин тузала бошладилар.

Менинг келганимни эшитиб кариндошлар бир-бир келиб куришди, келолмаганларини узим бориб зиёрат килдим. Сайр хам сайр, саргардонлик хам деганларидай узок айриликдан кейин онам бахона якинлар билан дийдорлашдим. Бир куни нонушта пайти онам "Кизим, нариги кишлокдаги Халима аммангни бир куриб кетсанг яхши буларди. Жуда касалланиб, холсизланиб колганлар. Карайдиган бир кишиси йук бечорани" - дедилар синик овоз билан. "Нега энди угил, кизлари борку?" - дедим хайратланиб. "Фарзандлари узининг оиласига зурга, орттириб бир нима килолмайди кизим, яхши келин тушмади, йукса бир бурда нонини аярмиди. Хафтада, ун кунда мен хабар олиб турардим, бориб ёрдамлашиб, кунгилларини олиб келардим. Мазам кочгандан бери холлари нима булди билмайман. Касалхонада осма уколни тагида ётиб хам шу амма бечорани уйладим - онамнинг кузларига ёш югурди. Бориб бир кур. Эринма..." Мен онам бу гапни уз-узидан айтмаётганларини ич-ичимдан сезсамда уша аммани ёшлигимдан унча яхши курмасдим. Мени "Кози хотин" деб чакирардилар кичкиналигимда.

Аммо бошка болалар амманинг кетидан колишмасди. Улар матал айтишни, ичакузди хангомалар тукишни, чанг чалишни койиллатар эдилар. Амманинг "Кози хотин" дейиши кичкинагина юрагимни каттик огритганини шу лахзада хам сезмокда эдим. Нимагадир Эдмонтонда менга инглиз адабиётидан дарс берган адабиёт фанлари доктори Дале Риплей деган инсоннинг гаплари хаёлимга келди. "Дилсора сенда кекса калб бор. Сенинг туйгуларинг сендан анча олдин улгайган" - дерди у. (old soul)Бу дегани балки ходисаларни кексалардек талкин килиш, дунёни кекса куз билан куриш деганидир. Ким билади, балки бу сузнинг мен билмаган яна минг бир маъноси бордир. Балки уша соддагина какажон амма хам мендаги кандайдир хислатни сезгандиру, ифодалагани бир лойик суз тополмагандир. Харкалай "Кози" деган сузни хам, болалик назари билан халиги аммани хам яхши курмасдим.

Халима амманинг Каромат деган кизи мен билан бир синфда укирди. Жуда камсукум, беозор киз эди. Соддагина бировга огирлиги тегмайдиган бу кизни жуда ёктирардим. Уларнинг уйларига уйнагани борай деб онамни безор килардим гохида. У оила бошкалардан жуда фарк киларди. Камбагалгина булсада уйларида доимо уйин-кулги, кунгил очиклик бор эди. Мен кичкина булсамда онам мени ишдан бушатмас эдилар, аммо амма Кароматга юмуш буюрганини хеч курмасдим. Бу оилада бошкалар ружу куядиган ховли - жойни фасон килиш, бошкаларнинг назарида рисоладагидай куринишга интилиш курмасдим. Аммо Кароматдан катта кизлари жуда енгил буйи етиб оилага жуда куп мусибатлар келтирди. У зар тун тикиш учун буюртмалар олиб тикилган тунларни буюртмачига бермай сотиб юборгани хакида миш-мишлар таркалиб турарди. Бир куни унинг эри "Кизингни карзларини тула" - деб амманинг уйига икки боласи билан келтириб ташлаганини онамдан эшитдим. Тугриси ушанда аммага ичим ачиганди. Бечора уйларини бузиб чуп чарсини сотиб халиги кизининг карзига хисоблаб берди. Бокчадеккина ховли харобазорга айланиб колгани ёдимда.

Орадан шунча йиллар утиб бугун биринчи бор болаликнинг бегубор пайтлари утган уша ховлига секин янинлашдим. Ёкимсиз гижирлаб очилган эски дарвозадан охиста утиб "Амма... Амма.." деб ичкарига кириб боравердим. Онамнинг таъкидлаганлари буйича кичкина хужаранинг эшигини очганимча амма мени эшитмайдилар. Дарвоза олдидаги мехмонхонага куз киримни ташлаб, шу хонада утириб биз катта кичик кизлар амманинг катта кизларидан зар дуппи,келинлар киядиган зардузи тун тикишни урганганимизни, кизик - кизик хангомаларни бир-бир ёдга олдим. Уша - уша болорлари кийшайиб ётган огилхона... Уша - уша кия чупга илиб куйилган соколли эчки... Супа юзида чумоли тудалаб ташлаган кум анча - бунчада холида одам юрмаслигини курсатиб турарди. Бир томонда чуп-чарс бир томонда куриган ут, бошка томонда тушакдан чикариб ташланган чагит(пахта) уваланиб ётарди. Уйлар куримсиз, хужрамонанд, деразалари ойнасиз, бум буш. Ховлининг кибла томонида бузиб чуп-чарси сотилган бир катор уйлар бир неча йиллар олдин кандай бузилган булса шундайлигича харобазор булиб, шур тупрокдан усган тиканлар кип-кизил гуллаб ётарди.Бурчак бурчакда гижимланиб эскириб кетган эски туски кийим кечак... "Учогинг совимасин" деган сузнинг маъносига етгандай булдим шу кун. Учок бошидаги товук титиб ташлаган кул аралаш ахлат, чанг уриб кетган копкоксиз козон ойлаб бу учок олов курмаганидан мунгли хикоя айтарди.

Обод жойга кирсангиз кукрагингизни тулдириб нафас оласиз, танингиз хузур килади. Мен шу дамда шу туйгунинг тескарисини хис килмокда эдим. Таним увишиб, юрагим сикилмокда эди. Секин юриб деразага якинлашдим. Ойнанинг кирлигидан ичкарини аник куриб булмасди. Бир деразанинг бурчаги синиб тушганига нигохим тушиб эгилиб ичкарига карадим. Карадиму, дахшатдан аклим шошиб колди. Шоша - пиша калима угирдим. Ичкарида узик - юлик шол устига ташланган яримта курпачада инсон скилети буришиб ётарди. Калла оркага кияланиб, мурданинг огзи очилиб колганди. Бир ховуч оппок соч титилган кигиздай гажилган... Куз дегани коп корайиб суяк ичига кириб кетган... Юпка тери суякка шунчалар махкам ёпишган эдики аммани кузгатишса тана титилиб кетади деган фикр хаёлимдан шув этиб утди.
Бир оз нима килишни билмай супа юзида колдим. Атрофда биров куринмайди. "Улик мени ермиди?" - беихтиёр ичкарига интилдим.

"Амма.. амма" секин курпачага якинлашдим.Балки сузларимга ишонмассиз, халиги тана, устихонга ёпишиб кетган тери кимирлади. Юз кисми мен томонга унгарилиб нурсиз, арвохмонанд кузлар секин очилиб менга термулди.
- К-им-сиз? - мушукнинг боласидан чикадигандай ингича товуш эшитилди.
-"Мм-ен бу мен. Аммажон сизга нима булди" - аъзойи баданим титрарди.
Мен узимни таништиришни хам хохламасдим шу лахзада. Кимлигимнинг узимга хам ахамияти колмаганди гуё. Юрагим йигларди, шу аёл билан бир замонда яшаётганимдан, менинг хаётим билан унинг хаётини солиштириб булмаслигидан узимни гунохкордек сезардим. Мен "Юрагим йигларди" деган сузни жуда эхтиёткорлик билан айтмокдаман. Мен шу лахзада калбнинг рост огригини сезмокда эдим. Каршимда ёги чикиб, котиб, корайиб кетган кичкинагина тушак устида бир ховуч булиб ётган вужуд бир бутун изтироб дунёсига кирол эди. Кузини дунёнинг зар-зевари тутганлар хаётнинг асл киёфасини куриши керак булган изтироб маъбуди эди у...

Бироз узимга келиб хонадаги хиддан юрагим укчиётганини сездим.
- амма мен сизни олиб кетаман - дедим кийналиб. Мен Майрам аяни кизлариман. Дилсораман.
Амма менга шундай каттик тикилдиларки, куркиб кетдим. Кейин жойларидан кузгалиб мени кучокламокчи булдилар."Качон келдинг онажон...?" - дедилар чираниб.
"Харкалай танидилар" - кунглим уртаниб кетди. Шунча огир йиллар суронида дунёдан бегона булган шу аёлнинг хотирасига мен бегона булмабман.

Онам бечора касал булмасларидан олдин амманинг бор - йукларидан хабар олиб турган, узлари касал булгач эса амма нима булганидан хабарсиз уйларида бечора булиб колиб кетаверган эканлар билсам. Аммани уйдан болани кутариб чиккандай кутариб чикдим. Хатто гудакдан хам енгил эди бечора.
Мошинага ёткизиб, уйга олиб келдим. Шифокор чакириб аммани курсатдик. Акамнинг аёллари аммани ювиб-тараб парваришлай бошладилар. Мен кулимдан келганча кийим кечак дори-даво олиб бердим.

Аста-секин хожатларига узлари чикиб-кира бошлаган амма кейинги кунларда ховли юзида бир оз айланиб юрадиган булдилар. Орадан бир оз муддат утиб болаларимнинг олдига кайтадиган вакт етиб келди. Эрталаб нонуштага тупланганимизда амманинг уйда эмасликларини сездик. Мен хавотир олишни бошладим. Онам кулимсирадилар:"Амма озгина кучлари булса бир жойда утирадиган аёл эмас. Кетишингни биладилар, бир пастдан кейин келиб коладилар"
Тушга якин тутзор оралаб секин келаётган аммага кузим тушди. Келиб мени упиб курдиларда, халатларининг орасидан кичикрок халтада оппок шурттаккина курт тутдилар: "Болаларингга олиб бор кизим" Кунглим алланечун булиб кетди. Каёкка кетдингиз шу холда амма, узилиб коласиз - дедим хавотиримни яширмай.
-Дам олиб, дам олиб уйларимни тозаладим айланай, товукхона булиб кетган эди узиям.-
Янгам сухбатга кушилдилар. "Ойижонимни маъзалари булмай биз хам узимиз билан оввора булиб колдик амма. Мен узим бориб уйларингизни тозалаб бераман. Сиз ойимни олдиларида юраверинг, зерикмайсизлар." Янгамнинг сузларидан хижолат сезилиб турарди. Бу мехрибон аёлнинг сузлариги хижолатдан севиндим. Мен уша куни аммани сувратга туширдим. Кечки пайт хамма билан хайрлашиб яна тугулган уйимни тарк этдим.

Орадан мана яна икки йил утиб кетди. Хар замон кунгирок килганда онамдан аммани сурайман. "Эл" деб "Халк" деб тулиб тошиб гапирганда уша аёлнинг суврати куз олдимга келади. Бундайлар жуда куп, сон саноксиз. Сахарлардаги жаноза хабарини "Оллох кераклик килибди" - деб оддийгина каршилаймиз. Унинг оркасида очлик, хорлик, зорлик борлигидан кузимизни юмамиз. Бир-бирига окибатсизлашиб кетаётган одамларни уйлаб кунглим чукади.
Иложсизликдан уртанаман. Нимадир килайлик ахир - деганда аридай нишини куксимга санчаётганларнинг кузига шу аёлнинг сувратини михлаб куйгим келади. Хамма нарсани сиёсий уйин деб биладиганлар, куксингда ёниб турган утни осонгина "Сиёсий хатога" чикарадиганлардан нафратланиб кетаман. "Хою-хавасга берилган аёл" деб ёзганларга ачинаман. "Иншооллох, эзгулик бир кун эзгу булганлигини исботлайди"

Деразангдан тонгги шуълалар,
Муралайди хадиклар билан.
Кийналади инграниб чиккан,
Оёгингга тикламогидан.

Сен касалманд эмассан, ёлгон,
Мадоринг йук тикка тургани.
Сенинг дардинг хар кунги ёвгон,
Улар сукир шуни кургани.

Кузголасан минг нолиш билан,
Санчик тигин санчар белингга,
Хаёт хукми бунчалар мужмал
Суянасан огриб кулингга.

Кандай килиб олай дардингни,
Унта, юзта эмассан ахир.
Суртолмайман кузга гардингни,
Иложсизман пешонам тахир.

Титратади аъзойи таним,
Хушларимни кетар учириб,
Бу дунёга нима деб келдим,
Нима килдим мен фарзанд булиб.

Гумрох босган кимори дунё,
Каричига сигмайман элим.
Улар хакдир узича гуё,
Мен соковман, уртанар дилим.

Кунларингдан кузим юмишга
Тошдан юрак керак онажон,
Овозимни тирик кумишга,
Ёмонларда йук сира имкон.

Иложсизман пешонам тахир...